Rozwód a dobro dziecka

Oprócz przesłanek pozytywnych, które muszą zaistnieć, by orzec rozwód, tj. nastąpienie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, sąd bada, czy nie zachodzą przesłanki negatywne. Jedną z nich jest dobro wspólnych małoletnich dzieci. Co to oznacza i czy posiadanie dzieci wyklucza możliwość rozwodu?

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że art. 56 § 2 Kodeksu, wskazuje, że rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Dobro dziecka nie jest zdefiniowane, jednak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 31 stycznia 2018 roku, sygn. akt IV CSK 442/17 wskazał, że obejmuje ono „całą sferę najważniejszych jego spraw osobistych takich jak rozwój fizyczny i duchowy, odpowiednie kształcenie i wychowanie oraz przygotowanie do dorosłego życia. Ma ono także wyraźny wymiar materialny, który polega na konieczności zapewnienia dziecku środków do życia i realizacji celów o charakterze osobistym, a w wypadku gdy ma ono swój majątek, także na dbałości o jego interes majątkowy”.

Regulacja ta ma ochronić dziecko przed skutkami rozwodu rodziców. W jego interesie jest, aby wychowywało się ono w pełnej rodzinie i nie było rozłączone z żadnym z rodziców. Jednakże dotyczy to rodziny, która faktycznie prawidłowo funkcjonuje. Sąd oceniając, czy zachodzi ta przesłanka, porównuje sytuację dziecka w razie utrzymania istniejącego stanu rzeczy, z przewidywaną sytuacją po ewentualnym rozwodzie. Sądy posiłkują się w tym zakresie m.in. opiniami wydawanymi przez opiniodawczy zespół sądowych specjalistów (OZSS).

Trzeba mieć na uwadze, że rozwód generalnie wpływa na dziecko, w tym na poczucie jego bezpieczeństwa i obraz rodziny. Czasami jednak rozwód może powodować wręcz pozytywne skutki dla rozwoju dziecka – np. gdy w rodzinie występuje alkoholizm czy przemoc jednego z rodziców. Nie można również mówić o zagrożeniu dobra dziecka, gdy wskutek awantur nie ma ono spokojnych warunków do rozwoju. W orzecznictwie sądów zwraca się uwagę na szczególną ochronę rodzin wielodzietnych i wpływu rozwodu na ich funkcjonowanie. Badając dobro dziecka należy również rozważyć jego wiek, dotychczasowy stosunek z rodzicami, a także stan zdrowia i stopień wrażliwości. Sądy rozpoznające sprawę powinny uzasadnić swój pogląd co do tego, jaki wpływ na sytuację wspólnych małoletnich dzieci stron wywiera rozstrzygnięcie w sprawie o rozwód zarówno wtedy, gdy rozwód orzekają, jak i wtedy, gdy żądanie rozwodu, z powodu jego sprzeczności z dobrem małoletnich dzieci, ulega oddaleniu.

Co to wszystko oznacza dla stron, które chcą się rozwieść, a mają wspólne małoletnie dzieci? Przede wszystkim trzeba przygotować odpowiednio siebie, a także (czy może przede wszystkim) dziecko. Warto zastanowić się jakie rozwiązania np. w zakresie kontaktów z dzieckiem wprowadzić, by zmniejszyć negatywny wpływ rozwodu na rozwój dziecka.

Zdarza się również, że strona celowo chce uniemożliwić małżonkowi uzyskanie rozwodu i w tym celu powołuje się na dobro małoletnich dzieci.  W takich przypadkach Sąd zobowiązany jest do szczegółowego zbadania sprawy pod względem dobra dzieci, a same twierdzenia w tym zakresie nie są wystarczające. W tego typu sprawach warto skorzystać z pomocy prawnika, który pomoże Ci uporządkować wszystkie kwestie i odpowiednio przygotować się do postępowania.

Komu płacić alimenty, gdy dziecko uzyska pełnoletniość?

Wiele osób błędnie uważa, że alimenty na dziecko należne są wyłącznie do osiągnięcia przez nie 18 lub 25 roku życia albo też, że zobowiązanie automatycznie wygasa po zakończeniu przez nie nauki. Generalnie można powiedzieć, że alimenty na dziecko należą się mu, dopóki nie jest w stanie się ono samodzielnie utrzymać. Co jednak w sytuacji, gdy rodzic chce płacić alimenty, ale nie wie na czyj rachunek bankowy ma je przelać?

Sądy najczęściej w wyroku zasądzającym alimenty (tj. w sprawie o rozwód lub alimenty) posługują się zdaniem: „zasądza od [pozwanej/pozwanego] na rzecz małoletniego alimenty w kwocie po [np.1000 zł] miesięcznie, płatne do rąk [przedstawicielki ustawowej/przedstawiciela ustawowego małoletniej – matki/ojca] do [np. 10] dnia każdego miesiąca, poczynając od [data] wraz z odsetkami ustawowymi na wypadek opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat”. Czy 18 urodziny dziecka powodują, zmianę w tym zakresie?

Uzyskanie pełnoletniości przez dziecko powoduje, że ustaje nad nim władza rodzicielska. Oznacza to m.in., że dziecko nie potrzebuje już reprezentacji rodzica. W takiej sytuacji to właśnie dziecko powinno od tego momentu otrzymywać alimenty bezpośrednio od rodzica zobowiązanego do ich zapłaty. Nie ma tutaj konieczności zmiany wyroku w zakresie osoby, na rzecz której mają być płacone alimenty (tak Sąd Najwyższy w uchwale z 16 kwietnia 1977 roku, sygn. akt III CZP 14/77). Również w sytuacji, gdy osiemnastolatek nadal zamieszkuje np. z drugim rodzicem, alimenty należy płacić na konto dziecka, chyba że wskaże ono w sposób wyraźny inną osobę uprawnioną do odbierania w jego imieniu świadczenia.

Podsumowując, po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości alimenty należy przekazywać dziecku (np. na jego konto bankowe), chyba że uzgodnicie z dzieckiem inaczej.  Sytuacja ta nie wymaga zmiany wyroku zasądzającego alimenty.

Jak uzyskać prawomocny wyrok?

Bardzo często wychodząc z sali rozpraw po ogłoszeniu wyroku np. w sprawie o rozwód słyszymy od naszych Klientów pytanie: kiedy Sąd przyśle mi wyrok do domu? Jest to szczególnie istotne m.in. dla osób, które po rozwodzie chciałyby powrócić do poprzedniego nazwiska. Sąd nie wysyła wyroku (a dokładniej odpisu wyroku) z adnotacją o prawomocności z automatu. Aby uzyskać taki dokument należy złożyć stosowny wniosek. Instrukcja krok po kroku znajduje się poniżej.

Po pierwsze wyrok musi być prawomocny. Oznacza to, że strona nie może już złożyć zwyczajnego środka zaskarżenia np. apelacji. W przypadku rozwodu – wyrok co do zasady uprawomocni się po 7 dniach od ogłoszenia go przez Sąd Okręgowy, chyba że któraś ze stron złoży wniosek o uzasadnienie wyroku. Może się zdarzyć tak, że małżonek, który na sali sądowej zgodził się na rozwód bez orzekania o winie, zmienił zdanie i w ciągu 7 dni złożył wniosek o uzasadnienie wyroku, aby później się od niego odwołać. Aby uzyskać informację czy wyrok jest prawomocny, można m.in. zadzwonić do Biura Obsługi Interesantów danego sądu i poprosić o taką informację.

Po drugie, wniosek należy opłacić. Jeżeli nie byłaś/eś zwolniony od kosztów sądowych w tym zakresie, nie możesz zapomnieć o dokonaniu opłaty. Obecnie od wniosku pobierana jest opłata w kwocie 20 zł (za każde rozpoczęte 10 stron odpisu orzeczenia). Kwotę tę można przelać na rachunek bankowy (znajdziesz go na stronie internetowej sądu) lub uiścić w kasie właściwego sądu. Dowód zapłaty powinien stanowić załącznik wniosku.

Po sporządzeniu wniosku możemy go nadać na poczcie lub złożyć na biurze podawczym danego sądu. W związku z koronawirusem wiele dzienników podawczych zmieniło formę funkcjonowania i złożenie pisma następuje np. poprzez wrzucenie dokumentów do specjalnej urny.

Poniżej znajduje się darmowy wzór wniosku o odpis wyroku z klauzulą prawomocności do pobrania.

Szczepienie dziecka przeciwko Covid – 19 a brak zgody jednego z rodziców

W ostatnim okresie niezwykle zapalną sprawą w wielu rodzinach stała się kwestia szczepień przeciwko koronawirusowi. Co zrobić, gdy rodzice dziecka mają różne stanowisko w tym zakresie? Czy prawo rodzinne reguluje również tego typu sprawy?

Gdy władza rodzicielska nad dzieckiem przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich może podejmować decyzje w zakresie zwykłych spraw życia codziennego. W sprawach istotnych dla dziecka (np. zmiana szkoły) rodzice powinni podejmować wspólne decyzje. Zdarzają się sytuację, gdy rodzice nie mogą się dogadać w pewnych kwestiach i zachodzi konieczność rozstrzygnięcia sporu przez Sąd. Zainicjowanie takiego postępowania odbywa się poprzez złożenie wniosku w oparciu o art. 97 § 2 k.r.o. o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania małoletniego.

Z tematem szczepień przeciwko koronawirusowi zmierzył się Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu rozstrzygając w dniu 2 listopada 2021 roku sprawę 13 – letniego chłopca. Z doniesień prasowych (aktualnie zarówno orzeczenie, jak i uzasadnienie nie zostało jeszcze opublikowane) wiemy, że dziecko wraz ze swoim ojcem udało się do punktu szczepień i po zakwalifikowaniu go przez lekarza, przyjęło pierwszą dawkę szczepienia. Matka, która nie miała wiedzy na ten temat, kategorycznie sprzeciwiła się przyjęciu przez małoletniego drugiej dawki, co znalazło swój finał w sądzie.

Z doniesień medialnych wiemy, że sąd po przesłuchaniu rodziców oraz wysłuchaniu małoletniego, przyznał rację matce małoletniego i odmówił wyrażenia zgody na zaszczepienie dziecka przeciwko Covid – 19. W ustnych motywach rozstrzygnięcia sąd miał wskazać, że dziecko nie jest przekonane czy chce przyjąć kolejną dawkę, a jego opinia jest w tej sprawie ważna dla sądu, a dodatkowo szczepienie to nie jest w Polsce obowiązkowe.

Wydaje się, że jest to pierwsze tego typu rozstrzygnięcie w Polsce w związku ze szczepieniami przeciwko koronawirusowi. Zaznaczyć jednak należy, że jest ono nieprawomocne i może zostać zmienione przez sąd drugiej instancji.

Minimalna kwota alimentów

W sprawie o alimenty, sąd ustala ich wysokość mając na względzie przede wszystkim „usprawiedliwione potrzeby” dziecka oraz „zarobkowe i majątkowe możliwości” rodzica. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera definicji powyższych pojęć, co z jednej strony utrudnia dokonanie prostego wyliczenia kwoty alimentów, z drugiej jako praktyk widzę na co dzień, że nie każdą sprawę da się ująć w sztywne ramy.

Potrzeby dziecka, które generalnie uznaje się za usprawiedliwione to m.in. koszty wyżywienia, odzieży i obuwia, przyborów szkolnych, czy leczenia. Dodatkowo w tym katalogu często wymienia się takie obciążenia jak wyjazdy wakacyjne, korepetycje, zajęcia dodatkowe i hobby. Również wydatki związane z utrzymaniem mieszkania będą brane pod uwagę w proporcjonalnym zakresie. Usprawiedliwione potrzeby zależą więc od indywidualnej sytuacji dziecka i od stopy życiowej rodziny.

Zarobkowe i majątkowe możliwości to m.in. dochody uzyskiwane przez rodzica, a także majątek który posiada. Sąd dokonuje nie tylko oceny faktycznych dochodów, ale również ustala jakie wynagrodzenie mogłaby uzyskać osoba o danym wykształceniu, umiejętnościach, wieku czy zdrowiu. Sąd dokonuje powyższej analizy, ponieważ nie rzadko zdarzają się sytuacje, gdy zobowiązany jest osobą bezrobotną i celowo nie podejmuje zatrudnienia lub pracuje bez oparcia o jakąkolwiek umowę, tzw. praca na czarno. Dochody i majątek zestawiane są z potrzebami zobowiązanego do alimentów.

Jak wskazywałam na wstępie – nie ma sztywnych ram co do wysokości alimentów, a tym samym nie można mówić o tzw. kwocie minimalnej. Zazwyczaj przyznawane alimenty nie wynoszą mniej niż 400 – 500 zł miesięcznie na jedno dziecko. Czasami jednak zdarza się sytuacja, że chociaż usprawiedliwione potrzeby dziecka są duże, np. w związku z koniecznością zakupu drogich leków, to zasądzone alimenty nie będą wystarczające. Przypadki takie najczęściej związane są z ciężką chorobą samego zobowiązanego do płacenia alimentów i koniecznością zakupu drogich leków.

Niekiedy sądy przyjmują, że potrzeba dziecka, nawet ta usprawiedliwiona pozostanie niezaspokojona. Jako przykład można wskazać wyrok Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt III CRN 470/71, gdzie wskazano, że „Górną granicą świadczeń alimentacyjnych są zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 k.r.op.), choćby nawet nie zostały w tych granicach pokryte wszystkie usprawiedliwione potrzeby uprawnionego do alimentacji.” Podobne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w wyroku w sprawie o sygn. akt I CKN 860/97, gdzie wskazał, że „Brak po stronie zobowiązanego jakichkolwiek możliwości zarobkowych i majątkowych skutkuje oddaleniem powództwa o alimenty, mimo istnienia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego.” Powołane orzeczenia niewątpliwie stanowią wyjątek od reguły i dotyczą tzw. sytuacji podbramkowych.

Niezależnie po której stronie ławy sędziowskiej będziesz musiał stanąć w sporze o alimenty, pamiętaj, że każda sprawa jest inna. Zwróć uwagę na czytelne przedstawienie kosztów oraz możliwości zarobkowych stron postępowania i pamiętaj, aby przygotować dowody na potwierdzenie tych faktów. Pamiętaj również, że w tego typu sprawach możesz skorzystać z pomocy prawnika.